چهارمین نشست از سلسله‌برنامه‌های «شب‌های منتقدان و پژوهشگران» نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، با بررسی آثار به‌نمایش‌درآمده در روز چهارم جشنواره برگزار شد. در این نشست، منتقدان و پژوهشگران درباره موضوعاتی همچون اهمیت انتخاب عنوان فیلم، ضرورت پژوهش در روایت سینمایی، منطق فیلمنامه، اعتبار اسناد در مستند تاریخی و مسیر فیلمسازی محمدحسین مهدویان به بحث و تبادل نظر پرداختند.
به گزارش راوی هنر، به نقل از ستاد خبری نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، چهارمین شب از برنامه «شب‌های منتقدان و پژوهشگران» به نقد آثار اکران‌شده در روز چهارم این رویداد سینمایی در پردیس سینمایی ملت اختصاص داشت.
این برنامه هر شب در مدت ۹۰ دقیقه و در سه بخش ۳۰ دقیقه‌ای شامل «فیلم و انیمیشن بلند»، «فیلم و انیمیشن کوتاه» و «مستند» برگزار می‌شود. در نشست چهارم، سعید نجاتی، مهدی انصاری و امیرحسین بهروز به‌ترتیب آثار کوتاه، مستند و فیلم بلند جشنواره را نقد و بررسی کردند. اجرای این نشست‌ها نیز برعهده حسام فروتن، مجری و کارشناس برنامه‌های سینمایی تلویزیون بود.
اهمیت عنوان در شکل‌گیری جهان معنایی فیلم
در بخش نخست، امیرحسین بهروز درباره اهمیت انتخاب عنوان فیلم و ارتباط آن با جهان‌بینی فیلمساز سخن گفت. به اعتقاد او، نام یک اثر گاهی نخستین دریچه ورود مخاطب به جهان فیلم است و می‌تواند بخشی از نگاه و تفکر سازنده آن را بازتاب دهد. او با اشاره به تفاوت انتخاب عنوان در فیلم کوتاه و بلند توضیح داد که نام فیلم بلند، علاوه بر کارکرد هنری و معنایی، در معرفی اثر و چرخه اقتصادی آن نیز نقش دارد.
بهروز برای توضیح این موضوع به فیلم «متأسفیم که جا ماندی» ساخته کن لوچ اشاره کرد؛ عنوانی که در ابتدا عبارتی روزمره به نظر می‌رسد، اما در جریان روایت به مفهومی مرتبط با وضعیت طبقه کارگر انگلستان تبدیل می‌شود. همچنین آثاری همچون «تشییع جنازه گل‌های سرخ» و برخی فیلم‌های مسعود کیمیایی و «درباره الی» ساخته اصغر فرهادی به‌عنوان نمونه‌هایی از تأثیرگذاری عنوان در ایجاد معنا و کنجکاوی مخاطب مطرح شدند.
هوش مصنوعی جایگزین پژوهش جغرافیایی نیست
در ادامه، موضوع استفاده از هوش مصنوعی در تولید فیلم و ضرورت توجه به جغرافیا و ویژگی‌های اجتماعی مکان وقوع داستان بررسی شد. بهروز تأکید کرد اهمیت پژوهش جغرافیایی به نقش شهر و محیط در شکل‌گیری داستان بستگی دارد. اگر ویژگی‌های اجتماعی و جغرافیایی یک مکان در موقعیت‌ها و شخصیت‌پردازی اثر تعیین‌کننده باشد، بی‌توجهی به واقعیت‌های محیطی می‌تواند باورپذیری فیلم را کاهش دهد.
منطق روایت و مهندسی معکوس فیلمنامه
در بخش دیگری از نشست، شیوه روایت زندگی شهدا و آزادگان در سینما و ظرفیت فیلم کوتاه برای پرداختن به موقعیت‌های انسانی مورد بحث قرار گرفت. سعید نجاتی ضمن اشاره به برخی ویژگی‌های اجرایی و فضاسازی یکی از فیلم‌های مورد بررسی، بر ضرورت تناسب تصمیم‌های شخصیت‌ها با منطق داستان تأکید کرد.
او توضیح داد اگر مخاطب در پایان فیلم احساس کند با تصمیمی متفاوت می‌شد از وقوع یک حادثه جلوگیری کرد، ممکن است پیام اثر درباره مقاومت و پایداری با پرسش روبه‌رو شود. نجاتی همچنین مهندسی معکوس فیلمنامه را روشی مؤثر دانست که در آن نویسنده از پایان داستان به عقب بازمی‌گردد و ارتباط منطقی اتفاق‌ها و ضرورت حضور هر صحنه را بررسی می‌کند.
نقد مستند «من جلال آل‌احمد هستم»
مستند «من جلال آل‌احمد هستم» نیز در این نشست از منظر انتخاب سوژه، شیوه روایت و اعتبار اسناد تاریخی بررسی شد. مهدی انصاری انتخاب جلال آل‌احمد را فرصتی برای پرداختن به شخصیتی تأثیرگذار در تاریخ معاصر دانست، اما در عین حال برخی بخش‌های اثر را از نظر استناد و شیوه بازسازی مورد نقد قرار داد.
او به بازسازی گفت‌وگو با یکی از مأموران ساواک اشاره کرد و پرسش‌هایی درباره مبنای تاریخی و اسناد پشتیبان اظهارات مطرح‌شده در آن بخش داشت. به اعتقاد وی، در مستند تاریخی باید مرز میان سند، روایت و بازسازی روشن باشد و نسبت‌دادن مسئولیت یک واقعه به نهادی مشخص، بدون ارائه شواهد کافی، قابل اتکا نیست.
در عین حال، فضاسازی، طراحی بصری متناسب خانه، نمایش عکس‌ها و اسناد و استفاده از موشن‌گرافیک‌های ساده از جمله ویژگی‌های قابل توجه این مستند عنوان شد.
بررسی مسیر فیلمسازی محمدحسین مهدویان
در بخش پایانی، سینمای محمدحسین مهدویان و فیلم «نیمه‌شب» او مورد بحث قرار گرفت. امیرحسین بهروز با اشاره به تأثیر آثار اولیه این کارگردان بر شیوه تصویربرداری و روایت برخی فیلم‌های ایرانی، بهره‌گیری از عناصر سینمای مستند و بازنمایی متفاوت وقایع تاریخی را از ویژگی‌های آثار ابتدایی او دانست.
بهروز معتقد بود در بخشی از آثار مهدویان، تمرکز بر بازنمایی موقعیت‌ها و وقایع جذاب، بیش از پژوهش درباره زمینه‌ها و دلایل وقوع حوادث بوده است. در این بخش، فیلم‌هایی همچون «ماجرای نیمروز»، «لاتاری»، «درخت گردو»، «شیشلیک» و مستند «ترور سرچشمه» نیز در نسبت با مسیر فیلمسازی این کارگردان بررسی شدند.
بر اساس اعلام ستاد خبری جشنواره، برنامه «شب‌های منتقدان و پژوهشگران» هر شب ساعت ۲۲ در سالن شماره ۱۱ پردیس سینمایی ملت برگزار می‌شود.
نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت از هفتم تا چهاردهم آبان ۱۴۰۵ به دبیری جلال غفاری در پردیس سینمایی ملت در حال برگزاری است.
